داوطلب كيست؟
ممكن است از خود بپرسيد كه در اين دنيای وسيع، كمك ناچيز من چه تغييری میتواند ايجاد كند؟ هيچ فردی به تنهايی نمیتواند مشكلات اين دنيا را حل كند، اما همان كار كوچك شما میتواند در يك گوشه اين دنيا (كه ممكن است از محل شما به كلی دور باشد)، فضايی شاد و سالم و ايمن برای مردمیكه به كمك شما نياز دارند ايجاد كند.
هر يك از ما میتوانيم فردی را آموزش دهيم، تخريب شده ای را بسازيم، ظرفی را پر كنيم، پاركی را تميز كنيم،…،و اين است كه برای دنيا ارزش دارد.
فعاليت داوطلبانه مقوله يی است كه از ساليان دور در كشور ما وجود داشته و افراد زيادی به اين روش در امور مختلف مشاركت داشته اند. از نمونههای فعاليت داوطلبانه، میتوان به مشاركت در برپايی هياتهای مذهبی و همكاری با خيريههای سنتی اشاره كرد و معمولاً انگيزه اصلی افراد از مشاركت نيز اجر معنوی و باورهای مذهبي بوده است.
هر چند ممكن است با توجه به تعاريف امروزی نتوان به افرادی كه در اجتماعات سنتی فعاليت رايگان و عام المنفعه میكردند، عنوان داوطلب را اطلاق كرد ولی با توجه به شرايط زمان، ساختار گروه و غيرانتفاعی بودن كار، میتوان فعاليت آنها را داوطلبانه دانست. به ديگر زبان، بسياری از معيارهای فعاليت در اجتماعات سنتی با معيارهای امروزی فعاليت داوطلبانه همخوانی دارد.
داوطلب و فعاليت داوطلبانه واژه هايی هستند كه در بازه جامعه مدنی میگنجند و با آن معنا پيدا میكنند. جامعه مدنی آن حوزه يا فضای اجتماعی است كه در آن افراد و گروههای غيرسياسی با يكديگر وارد كنش متقابل میشوند و زندگی اجتماعی خود را سامان میدهند.
در واقع به جامعه يی كه افرادش آزادی عمل دارند تا برای حل مشكلات و پيشبرد امور خود تصميم گيری كنند، جامعه مدنی گفته میشود. مشاركت افراد جامعه نيز با عضويت آنان در نهادها و انجمنهای سازمان يافته تحقق میيابد.
داوطلب به سراغ علايق و عقايد خود میرود و برای رسيدن به مطلوب خود و جامعه فعاليت میكند. او قسمتی از وقت آزاد خود را برا ی فعاليت در اختيار سازمان مدنی قرار داده و فارغ از هرگونه اجبار، با آزادی عمل در جهت هدفش گام برمیدارد. شرح وظايفش را خودش تنظيم میكند و در مديريت سازمان متبوعش مشاركت دارد، سعی میكند سطح دانستههای خود را پيرامون موضوع فعاليتش بالابرده و با يافتن راههای ساده تر و ابتكاری سرعت انجام امور را بيشتر كند.
داوطلب به دليل آنكه سعی در نزديك شدن به هدفش دارد، برای توانمندی خود تلاش میكند. اين تلاش باعث افزايش مهارتهای فردی اش شده و در زندگي خصوصي به او در يافتن شغل مناسب و مورد علاقه اش كمك شايانی میكند تا جايی كه بسياری از داوطلبان پس از مدتی، در حوزه فعاليت شان به كار حرفه يی میپردازند. پ
دايره فعاليت داوطلبانه نيز بسيار گسترده است. حوزه هايی مختلفی از جمله مبارزه با فقر، مبارزه با اعتياد، محيط زيست، حمايت از بيماری هاي خاص، توانمندسازی جوامع در موضوعات مختلف و... داوطلبان مخصوص به خود را دارد. در سر تا سر دنيا، گروههای وسيعی از مردم وقت خود را صرف فعاليتهای داوطلبانه میكنند. انگيزه تمامیاين افراد صرف نظر از نوع فعاليت شان، كمك به ديگران و در عين حال كسب بعضی منافع مادی يا معنوی است.
با توجه به تفاوتهای موجود در مفاهيم " داوطلب " و " فعاليت داوطلبانه " برای مردم و نيز اهميت فعاليتهای داوطلبانه در سازمانهای غير دولتی و تشكلهای مردم نهاد به معيارها و شاخص هايی جهت شناسايی و تعريف اين فعاليت ها محتاجيم.
معيارهای زير در عين حال كه تمامیفعاليتهای داوطلبانه در سراسر دنيا را در بر میگيرند، ما را قادر میسازند تا بين فعاليتهای داوطلبانه واقعي و ساير رفتارهايی كه " داوطلبانه" جلوه میكنند، تمايز قائل شويم.
1- علت اوليه فعاليتهای داوطلبانه، كسب امتيازات مادی نيست. با اين حال سازمانی كه فعاليت داوطلبانه برای آن انجام میشود بايد مخارج قانونی تحميل شده بر فرد داوطلب در هنگام اجرای فعاليت داوطلبانه خود را جبران كند. اين موضوع از اين جهت حائز اهميت است كه مانع از هزينه كردن پول توسط داوطلب شده، نيز باعث میشود افراد كم بضاعت هم بتوانند در فعاليت داوطلبانه مشاركت كنند.
2 - فعاليت داوطلبانه با ميل و اراده اشخاص به صورت خود جوش صورت میگيرد و "تمايل شخصی" اصل بنيادی هر فعاليت داوطلبانه است. در ديگر فعاليت ها فشارها و نيروهايی كه از طرف هم گروهان وارد میشود و يا حس تعهد و التزام اجتماعی، آنها را وادار به فعاليت میكند.
اين معيار باعث متمايز شدن فعاليتهای داوطلبانه اصيل از فعاليت هايی كه جبر خارجی باعث انجام آنها است، میشود. برای مثال دولت به مردان جوان اين شانس را میدهد كه بتوانند به جاي سربازی در خدمات عام المنفعه و داوطلبانه شركت كنند.
3- سود و نفع فعاليت داوطلبانه به شخص ديگری غير از داوطلب (يعني فرد "كمك جو") میرسد. پافشاری روی اين مطلب كه فعاليت داوطلبانه صرفاً در قالب سازمان ها ( غير انتفاعی و يا خصوصی) صورت گيرد نادرست است و بسياری از فعاليت ها كه بطور غير رسمیبين دوستان و همسايگان اجرا میشود، قطعاً در تعريف فعاليتهای داوطلبانه قرار میگيرد.
همچنين فعاليت داوطلبانه نبايد الزاماً مداوم و مستمر و طولانی مدت تلقی شود و بسياری فعاليت هايی كه در مقياس محدود و يا كوتاه مدت صورت میگيرند نيز داوطلبانه هستند. مردمیكه وقت و يا پول خود را صرف فعاليتهای داوطلبانه كرده اند اظهار داشته اند كه رضايت خاطر و اشتياقی كه بدست آورده اند بيش از هزينه (زمانی و مالی) است كه پرداخت كرده اند.
كار داوطلبانه، موجب میشود كه شما نيازمندی را درك كنيد، مهارتهای جديدی به شما میآموزد، قسمتی از منافعی كه جامعه به شما رسانده است را به جامعه برمیگرداند، میتواند به شما در حل بعضی از مشكلات تان كمك كند، کمك میكند تا شما مردم جديدی را ملاقات كنيد و موانع حاصل از سوء تفاهم ها و بی اطمينانی ها و ترس ها را بشكنيد، میتواند ارتباطی ايجاد كند كه به شما در شغل و آينده تان كمك كند. اهدای كمك سبب میشود آنان كه بيشتر دارند، قسمتی از سهم خود را با آن ها كه كمتر دارند شريك شوند.
